Trauma is alles wat een mens kan overkomen aan een heftige eenmalige of langdurige blootstelling aan ingrijpende ervaringen, die op dat moment zo overweldigend zijn, dat er effecten uit voortkomen die mensen later in hun welzijn of functioneren kunnen hinderen. Meestal zijn die effecten tijdelijk en zijn we in staat om ons te herpakken en de traumatische ervaringen te verwerken op een manier waarop we er iets van leren. Zonder dat het ons verder in de weg hoeft te zitten. Soms echter, zijn de effecten langduriger of heviger, en ervaren mensen dat ze blijvend last hebben in het heden van ervaringen en gevoelens uit het verleden.

Ons lichaam en brein heeft een overlevingsmechanisme, wat ons beschermt of in actie brengt wanneer er sprake is van een gevaarlijke of dreigende situatie. Onze hersenen kun je grofweg indelen in 3 gedeelten: het primitieve brein (dat onbewuste lichamelijke processen aanstuurt), het zoogdierenbrein (dat onbewust bezig is met o.a. emoties en lichamelijke sensaties) en het primatenbrein (het meer bewuste brein, het controlecentrum, dat zich bezig houdt met bewust en rationeel denken, handelen, aansturen en afremmen).

Wanneer er sprake is van een dreiging, schakelt het brein het hogere bewuste controlecentrum uit omdat er snel gereageerd moet worden. Er is bijv. bij het plotseling om de hoek komen van een bus als je net oversteekt, geen tijd om even rustig na te denken over de beste actie. Je springt in dat geval vanuit een reflex snel aan de kant. Dan pas wordt het hogere deel van het brein weer online gezet, zodat er weer bewust kan worden nagedacht. Je herkent dit wellicht uit heftige situaties, waarbij je pas achteraf gaat nadenken en volledig gaat realiseren wat er is gebeurd en hoe je hebt gehandeld.

Bij onverwerkt trauma, kunnen mensen getriggerd worden door iets of iemand in het heden. Een persoon of situatie roept een sterke automatische emotionele herinnering op aan die oude traumatische ervaring(en). Alle lichamelijke en emotionele gevoelens die daarbij omhoog kwamen worden gevoeld alsof men terug is in de oude situatie. Het hogere brein wordt direct uitgeschakeld, wat zich kan uiten in niet meer goed kunnen nadenken, zich niet goed meer kunnen uiten, zich niet kunnen concentreren, sterke gevoelens van stress, angst, woede, verdriet of onveiligheid en terugvallen in ongeremde of primitieve reacties. Waarbij gevoelens van schaamte en geen controle hebben kunnen ontstaan en gebrekkige herinnering van eigen reactie en acties in het heden.

Achteraf zijn mensen meestal wel in staat om te zien dat de emoties en de reacties feitelijk los staan van de situatie in het heden, maar dit patroon doorbreken is vaak moeilijk. Over de problemen in het heden of verleden praten, kan goede inzichten geven, maar om werkelijk tot gewenste verandering te kunnen komen, is het belangrijk om daarnaast te beseffen dat trauma en de opgeroepen emoties uit het verleden, sterk verbonden zijn aan lichamelijke sensaties: warm worden of het juist koud krijgen, gaan zweten, huilen, aanspannen van spieren of juist jezelf klein maken, gaan stampen van boosheid, verkrampen van schouders etc. Deze processen zijn verbonden aan het onbewuste primitievere gedeelte van het brein, wat door een trigger direct de regie overneemt. Mensen verliezen daarbij soms het in contact staan met zichzelf en hun eigen lichaam.

Je zal er dan ook eerst voor moeten zorgen dat je weer in bewust contact kan komen met je lichaam om je veilig en in controle te voelen. Pas wanneer de lichamelijke sensaties van onveiligheid zijn gekalmeerd, komt er ruimte voor het hogere brein om rationeel inzicht te verwerven, bewust anders te gaan denken en doen en te helen.

Het aanleren van mechanismen om je emotionele brein te kalmeren wanneer je wordt getriggerd, kan dan ook niet plaatsvinden zonder inzicht te krijgen in deze processen, en wat je daar aan kan doen om er niet meer zo door te worden overvallen.

Helen van trauma: meer dan erover praten
Getagd op: